40 haftalık hamilelik süresince sizin yanınızdayız

Hamilelikte röntgen çekilmesi zararlı mıdır ?

Hamilelikte röntgen çekilmesi zararlı mıdır ?

Hamile bayanlar içecekleri bir ilacın, geçirdikleri bir enfeksiyonunun bebekleri için zararlı olup olmadığını hep sorgularlar, yapacakları her şeyin bebekleri için güvenli olmasını isterler. Hamileyken röntgen filmi çektirmenin bebek için zararlı olup olmadığı da hep merak ve endişe konusu olmuştur.

Röntgen ışınlarının özellikleri ve bebek üzerine potansiyel zararlarının bilinmemesi gebeliğin sonlanmasına sebep olabilir ya da bebekte çeşitli özürler oluşturabilir. Bu sayfamızda, röntgen filminin gebelik ve fetüs üzerine olabilecek olumsuz etkileri anlatılmıştır.

Röntgen filmi ve röntgen ışını nedir?

Röntgen filmi, bir rahatsızlığın teşhis ve değerlendirilmesi amacıyla dokuların röntgen ışınları ile görüntülenmesi işlemidir.

Röntgen ışınları diğer ışınlardan farklı olarak dokulardan geçen ışınlardır. Bu ışınlar geçtikleri dokuların sertliğine ve yumuşaklığına göre farklı gölgeler oluşturur. İşte, röntgen filmi çekilmesinde röntgen ışınlarının bu özelliğinden yararlanılır.

Röntgen ışınları zararlı mıdır?

Bilindiği gibi x ışını olarak da adlandırılan röntgen ışınları, temas ettikleri maddelerin elektron kaybetmelerine neden olan yüksek enerjili, radyasyon özelliğine sahip ışınlardır. Radyasyon, hücrenin genetik materyali olan DNA’nın zarar görmesine, kanserle sonuçlanabilecek DNA zedelenmelerine yol açabilir. O halde röntgen ışınları, kullanılan doz iyi ayarlanmadığında organizmaya zarar verebilir.

Bütün dokuların röntgen ışınlarına duyarlılığı aynı mıdır?

Maruz kalınan aynı dozdaki radyasyonun dokularda açabildiği biyolojik hasar radyasyonun türüne, organizmanın cinsine, dokunun niteliğine ve kalınlığına bağlı olarak farklılıklar gösterir. Radyasyona en duyarlı hücreler üreme hücreleri ve kan hücreleridir.

Hamilelikte röntgen çekilmesi sakıncalı mıdır?

Röntgen ışınları, kullanılan doza ve maruz kalınan süreye bağlı olarak hücre yapısında bozulmalara neden olabilirler. Hızlı bölünen hücreler röntgen ışınlarına daha hassastır. Bu nedenle gelişmekte olan fetüs röntgen ışınlarından, vücudun diğer kısımlarına göre daha fazla zarar görür. Yetişkin için zararlı olmayan ışın dozu fetüse zarar verebilir veya gebeliğin sonlanmasına sebep olabilir. Bu yüzden doğurganlık çağındaki bayanlarda yüksek dozlu röntgen ve pelvik bölgeyi kapsayan röntgen çekimleri yapılacaksa, muhtemel bir gebelik durumunda fetüsün zarar görmemesi için öncelikle gebelik testi istenmelidir.

Hamilelik döneminde, çok gerekmediği sürece röntgen incelemesi istenmez. Anne ve bebeğe ait hastalıkların teşhisinde röntgen ışını kullanılmayan manyetik rezonans, ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri tercih edilir. Teşhis için röntgen filmi gerekiyorsa film çekimi olabildiğince hamilelik sonrasına ya da gebeliğin ikinci yarısından sonraya yani gebeliğin ilerleyen dönemlerine ertelenir. Burada ölçü, röntgen taraması yapılmadığında annenin göreceği zarardır. Röntgen taraması yapılmadığında annenin göreceği zarar, röntgenin bebeğe vereceği zarardan daha fazlaysa röntgen çekimi yapılır.

Bir röntgen filminden dolayı maruz kalınan radyasyon miktarı, röntgen ışınlarının vücut tarafından ne kadar emildiğini gösterir bir birim olan Rad ile ölçülür. Anne karnındaki bir bebeğin 10 Rad’dan fazla radyasyona maruz bırakmanın çok tehlikeli olduğu kanıtlanmıştır. 5 Rad ya da 5000 mrad, radyasyonda kabul edilebilir sınırdır (Kaynak 1). Röntgen çekiminde kullanılan radyasyonun 5 Rad’dan fazla olması nadirdir. Çeşitli röntgen filmlerinden bebeğin maruz kalabileceği radyasyon dozları milirad (mrad) cinsinden aşağıda verilmiştir. Absorbe edilen dozlara bakıldığında pek çok röntgen filminde fetüs için kabul edilebilir toplam radyasyon dozuna ulaşmamakta yani bebek için risk oluşmamaktadır. Ancak, kanser tedavilerinde 10 Rad’ı geçen radyasyon dozu kullanılabilmektedir.

Gebelik sırasında çekilen çeşitli röntgen filmleri ve bilgisayarlı tomografide bebeğin maruz kalabileceği milirad cinsinden radyasyon düzeyleri:

  • Diş röntgeni 0,01 mrad
  • Göğüs röntgeni 60 mrad
  • Batın röntgeni 290 mrad
  • Bilgisayarlı tomografi ile karın bölgesi taraması 800 mrad
  • Bilgisayarlı tomografi ile pelvis bölgesi taraması 2500 mrad
  • Bel bölgesi filmi: 170 mrad
  • İntravenöz Pyelografi (IVP=ilaçlı böbrek filmi) 600-1400 mrad
  • Baryum enemalı kolon grafisi 680 mrad

Röntgen filminde anne ve bebeğin maruz kalacağı radyasyon dozunu neler etkiler?:

Kullanılan ışının hedef dokuya ulaşan dozu; kullanılan ışın dozu, X ışınının üretildiği kaynağın filmi çekilecek dokuya olan uzaklığı, ışına maruz kalan kısmın alanı, hastanın kilosu, film çekim yöntemi, süresi ve pozisyonuna bağlı olarak farklılıklar gösterir. Burada röntgen cihazının kalitesi de önem arz eder. Fetüsün aldığı radyasyon dozu bütün bu faktörlerle birlikte filmi çekilen bölge ya da dokunun pelvise olan uzaklığına göre değişir.

Hamilelikte röntgen çekimi konusunda bilinmesi ve dikkat edilmesi gereken hususlar

  • Film taraması istenen anne adayı gebelik durumu, gebelik evresi ve eğer varsa daha önceki çektirdiği röntgen filmleri konusunda tarama isteyen doktoru mutlaka bilgilendirmelidir.
  • Röntgen filminin riskleri ne tür bir röntgen filmi çekileceğine göre değişir. Bacaklar, kollar, baş, göğüs bölgesi veya dişler gibi uterusa uzak alanlardan röntgen çektirmenin fetüs üzerine olumsuz etkileri daha azdır. Özellikle karın bölgesi böbrek, sırtın alt kısmı, ayrıca mide ve pelvis röntgenleri bebek için riskli alanlardır.
  • Röntgen taraması istenen alan dışında kalan vücut kısımlarını, özellikle pelvik bölgeyi korumak ve röntgen ışınınızın bebeğe ulaşmasını engellemek için hastaya kurşun önlük gibi koruyucu giysiler giydirilmelidir.

Dozu iyi ayarlanamayan röntgen ışınları bebek üzerinde ne tür zararlar oluşturabilir?

Fazla dozda röntgen ışınına maruz kalan bebeklerde doğum öncesi anne karnında ve doğumdan sonraki ilk hafta içinde ölümler, gelişme geriliği, mikrosefali dahil çeşitli anomaliler görülebilir, kansere yakalanma riski de artar

Gebeliğin ilk 14 gününde maruz kalınan radyasyonun en önemli etkisi gebeliğin düşükle sonuçlanmasıdır. Bu dönemde maruz kalınan radyasyonun etkisi “ya hep – ya hiç” kuralına göre şekillenir, ya gebelik materyali etkilenmez ya da gebelik düşükle son bulur. Gebeliğin 3 – 7. haftalarında maruz kalınan radyasyon, hücre ölümleri ve anomalilere yol açar.

radyasyona bağlı olarak bebeğin merkezi sinir sisteminin en fazla etkilendiği dönem 8-17. gebelik haftaları arası dönemdir. Bu dönemde bebeğin maruz kalacağı radyasyonun en sık görülen zararı mikrosefali ve zihinsel fonksiyonlarda gerilemedir.

Radyasyona maruziyet çocukluk döneminde lösemi de dahil çeşitli kanser tiplerine yakalanma riskini artırır. 1 – 2 Rad’ lık radyasyona maruziyetin bile çocukluk çağında kanser riskini az da olsa artırdığı bilimsel makalelerde belirtilmektedir (Kaynak 1).

RADYASYON BİRİMLERİ

Vücut tarafından abzorbe edilen (emilen) doz birimleri

Rad (Radiation Absorbed Dose): Radyasyona maruz kalan maddenin 1 kg’ında 0,01 Joule’lük enerji emilimi meydana getiren radyasyon miktarıdır. Tanımdan da anlaşılacağı gibi birim kütle başına depolanan enerjinin miktarıdır. Ancak uluslar arası sisteme göre (Systeme International, SI) Rad yerine Gray birimi kullanılmaktadır.

Gray (Gy): Radyasyona maruz kalan maddenin 1 kg’ında 1 Joule’lük enerji emilimi (abzorbsiyonu) meydana getiren radyasyon miktarıdır. Aşağıdaki çevrim tablosunda da görüleceği gibi 1 Gy 100 Rad’a eşittir.

Eşdeğer doz birimi

Farklı tip radyasyon türlerinden aynı miktarda enerji emilimi olsa bile, emilen bu enerjinin biyolojik etkileri farklı olabilir. Biyolojik etki ölçüsü olarak Rem kullanılır.

Rem (röntgen equivalent man); absorbe edilen 1 Rad’lık X ya da gama ışını ile aynı biyolojik etkiyi oluşturan radyasyon miktarıdır. Rem, Rad olarak abzorbe edilen dozun radyasyon kaynağına göre bulunan bir düzeltme faktörü ile çarpılmasıyla hesaplanır. Uluslararası sisteme göre Rem yerine Sievert (Sv) kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda da görüldüğü gibi 1 Sievert, 100 Rem’e eşittir. X ve gama ışınları için Rad ve Rem eşittir.

Rad, organizmanın aldığı radyasyon miktarını ölçmede kullanılır. Rem ise radyasyonla çalışan kişilerin maruz kaldığı radyasyonu cep dozimetreleri ile ölçmede kullanılan birimdir.

Radyasyon birimlerinin birbirine çevrilmesi

1 Rad=1000 Milirad (mrad) =0.01 Gray (Gy)
1 gray (Gy)=1000 Miligray (mGy) =100 Rad
1 Milirad (mrad) 0.01 Miligray (mGy)
1 Miligray (mGy) 100 Milirad (mrad)
1 Rem =0.01 Sievert (Sv)
1 Sievert (Sv)= 1,000 Millisieverts (mSv)= 1,000,000 Microsieverts (μSv) =100 Rem
1 Milirem (mrem) 10 Mikrosievert (µSv)
1 Mikrosievert (µSv) 0.1 Milirem (mrem)

Kaynak 1: http://vantipdergisi.yyu.edu.tr/2008-2/64-69,pdf.pdf

Bu Haber 773 kez okunmuştur.

Eklenme Tarihi : 05.02.2017 Paz 03 : 5

YORUM YAZ

Henüz yorum yapılmamış.